Η Μικρασιατική προσφυγιά μέσα από τα τηλεγραφήματα του Μουσείου

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων, η οποία καθιερώθηκε από τον ΟΗΕ το 2000 και τιμάται κάθε χρόνο στις 20 Ιουνίου, το Μουσείο φέρνει στο προσκήνιο ορισμένα τηλεγραφήματα της συλλογής του που φωτίζουν τον ξεριζωμό και την εγκατάσταση των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.

Μετά την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου τον Αύγουστο του 1922 και την υπογραφή της Σύμβασης Ανταλλαγής των Πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας τον Ιανουάριο του 1923, περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια Έλληνες από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη κατέφυγαν στην Ελλάδα.

Οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία, τη Θράκη και στα νησιά του Βορείου Αιγαίου, ενώ σημαντικό τμήμα τους δημιούργησε νέους συνοικισμούς γύρω από την Αθήνα και τον Πειραιά. Η επιλογή της Βόρειας Ελλάδας ως βασικού τόπου εγκατάστασης εξυπηρετούσε τόσο την ενίσχυση του ελληνικού πληθυσμού στις περιοχές που είχαν ενσωματωθεί πρόσφατα στο ελληνικό κράτος όσο και την ανάπτυξη της τοπικής γεωργίας και οικονομίας.

Η αποκατάστασή τους, ωστόσο, προκάλεσε συχνά αντιδράσεις από τους γηγενείς κατοίκους, οι οποίοι αμφισβητούσαν την παραχώρηση γαιών και περιουσιών που είχαν διατεθεί για τις ανάγκες της εγκατάστασης. Πρόκειται κυρίως για πρώην μουσουλμανικές ιδιοκτησίες, αλλά και για δημόσιες ή εκκλησιαστικές και μοναστηριακές εκτάσεις που είχαν απαλλοτριωθεί ή επιταχθεί από το κράτος και συχνά διεκδικούνταν ή είχαν ήδη καταπατηθεί από τους ντόπιους πληθυσμούς.

Οι εντάσεις μεταξύ γηγενών και προσφύγων, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις εξελίχθηκαν ακόμη και σε αιματηρές συγκρούσεις, αποτυπώνονται σε αρκετά τηλεγραφήματα της εποχής. Τα συγκεκριμένα που παρουσιάζονται εδώ αποτελούν μέρος της συλλογής περίπου 1.000 τηλεγραφημάτωντου Μουσείου που καλύπτουν την περίοδο 1914-1955 και περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων, στην ψηφιακή έκθεση «Τηλεγραφία και Τηλεφωνία. Ιστορίες Επικοινωνίας πριν και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή».

Τηλεγραφήματα από αριστερά:

1. 13/9/1922. Ο νομάρχης Ηρακλείου κοινοποιεί δελτίο Τύπου, στο οποίο τονίζεται η ανάγκη διατήρησης της τάξης και της κοινωνικής γαλήνης, ενώ για την αντιμετώπιση της κρίσιμης κατάστασης κρίνεται απαραίτητος ο σεβασμός και η πειθαρχία των πολιτών στους νόμους. (ΜΤ-021819)
2. 18/08/1924. Μέλη του Συμβουλίου του Συνεταιρισμού Δομένικου στην Ελασσόνα, ζητούν από το Υπουργείο Γεωργίας να ολοκληρώσει τον διαχωρισμό και τη διανομή των γαιών μεταξύ γηγενών και προσφύγων, καθώς υπάρχει φόβος εκδήλωσης σοβαρών προστριβών μεταξύ των δύο πλευρών. (ΜΤ-023824)
3. 12/10/1924. Οι σύλλογοι Μικρασιατών, Θρακών και Ποντίων της περιφέρειας Εδέσσης διαμαρτύρονται στον πρωθυπουργό και στο υπουργείο Γεωργίας για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες στην καλλιέργεια της γης από τον ντόπιο πληθυσμό και ζητούν να ληφθούν μέτρα για την αποφυγή συμπλοκών. (ΜΤ-023698)
4. 14/12/1924. Οι σύλλογοι προσφύγων της Λήμνου ζητούν να αναβληθεί η αποστολή νέων προσφύγων, εξαιτίας των δύσκολων συνθηκών στο νησί, όπως η έλλειψη οικημάτων, καύσιμης ύλης και ψύχους. (ΜΤ-023909)